Waarom pijn erger wordt als je erop let (en wat je eraan kunt doen)

Door Team Chronische Pijn Centrum · 20 juli 2025 · 5 min lezen

Misschien herken je het: op een drukke dag, midden in een gesprek, merk je je pijn nauwelijks. Maar 's avonds op de bank, als het stil wordt, is hij er ineens volop. Of je leest iets over je klachten en voelt direct meer. Dat is geen verbeelding. De vraag waarom pijn erger wordt als je erop let heeft een heldere uitleg, en die uitleg kan je ook helpen.

Waarom wordt pijn erger als je erop let?

Pijn wordt erger als je erop let, omdat je brein signalen die aandacht krijgen sterker laat doorkomen. Je brein ontvangt voortdurend enorm veel informatie. Het moet kiezen wat belangrijk is. Aandacht werkt daarbij als een soort volumeknop: waar je je aandacht op richt, wordt luider.

Pijn is bovendien een signaal dat aandacht wíl. Het is bedoeld om je te beschermen, en dus om op te vallen. Als je ook nog bezorgd bent over wat de pijn betekent, gaat de volumeknop verder open. Je brein denkt dan: dit is belangrijk, hier moet ik op letten.

Is de pijn dan minder echt?

Nee, de pijn is niet minder echt als aandacht meespeelt. Alle pijn wordt in het brein gemaakt, ook pijn bij een gebroken been. De IASP beschrijft pijn als een onaangename zintuiglijke en emotionele ervaring die samenhangt met, of lijkt op, (dreigende) weefselschade. Aandacht, emoties en gedachten horen daar altijd bij.

Dat aandacht invloed heeft, betekent dus niet dat je je pijn 'erger maakt' of dat het je eigen schuld is. Het betekent dat er naast het lichaam nog meer knoppen zijn die meedoen. Meer over hoe signalen en betekenis samenhangen lees je in wat je voelt en wat je ervan maakt.

Hoe raakt je aandacht vast op pijn?

Je aandacht raakt vast op pijn doordat je lichaam bij langdurige klachten steeds alerter wordt. Dat gaat meestal ongemerkt. Een paar patronen komen vaak voor:

• Je checkt regelmatig hoe de pijn is: erger, minder, anders?
• Je plant je dag rond de pijn en denkt vooruit aan wat pijn kan doen.
• Je leest veel over je klachten en zoekt steeds nieuwe verklaringen.
• Je praat veel over de pijn, of vermijdt het juist krampachtig.
• Je merkt elke kleine verandering in je lichaam direct op.

Al deze patronen zijn heel begrijpelijk. Wie pijn heeft, wil grip. Maar samen zorgen ze ervoor dat je brein leert om steeds sneller en scherper op je lichaam te letten. Zo kan pijn een steeds grotere plek in je leven krijgen, zoals je leest in als je wereld steeds kleiner wordt.

Werkt afleiding tegen pijn?

Afleiding kan pijn op het moment zelf minder op de voorgrond zetten, maar werkt meestal niet als je het krampachtig inzet. Veel mensen merken dat pijn naar de achtergrond gaat tijdens iets wat hun aandacht vasthoudt: een goed gesprek, muziek, een wandeling, een klusje.

Maar als je afleiding gebruikt als strijd, met de gedachte 'ik mag de pijn niet voelen', blijft je brein juist alert. Dan controleer je steeds of de afleiding werkt, en ben je toch weer bij de pijn. Het gaat er dus niet om de pijn weg te duwen, maar om je aandacht ruimer te maken, zodat er naast de pijn ook andere dingen passen. Lees ook pijn toelaten in plaats van ertegen vechten.

Hoe maak je je aandacht ruimer bij pijn?

Je maakt je aandacht ruimer bij pijn door te oefenen met bewust kiezen waar je aandacht naartoe gaat, zonder de pijn te negeren. Dat is een vaardigheid die je in kleine stappen kunt leren.

• Merk op wanneer je aan het checken bent, en benoem het rustig: ik ben weer aan het scannen.
• Richt je aandacht bewust op iets anders in je lichaam, zoals je voeten op de grond of je adem.
• Verbreed je aandacht naar buiten: geluiden, kleuren, wat je ziet in de kamer.
• Doe elke dag iets wat je waardevol vindt, ook als de pijn er is.
• Oefen een paar minuten per dag, bijvoorbeeld met vijf minuten per dag.

Verwacht geen snelle verandering. Het doel is niet dat de pijn verdwijnt, maar dat de pijn niet meer alles bepaalt.

Wanneer is hulp zinvol?

Hulp is zinvol als je merkt dat pijn en zorgen over pijn je dagen vullen, en je er zelf moeilijk uitkomt. Een (GZ-)psycholoog met ervaring in chronische pijn kan je helpen patronen van aandacht, angst en vermijden te herkennen en te veranderen. Bij de aangesloten, zelfstandige ggz-praktijken van het Chronische Pijn Centrum gebeurt dat vanuit drie invalshoeken: Ik Voel, Ik Denk en Ik Ben. Meer daarover op de pagina de CPC-methode.

Laat nieuwe of veranderende pijn altijd eerst door je huisarts beoordelen. Heb je al langer dan drie maanden klachten en is er medisch goed gekeken? Doe dan de gratis zelfscan om te zien of deze aanpak bij je past.

Veelgestelde vragen

Waarom voel ik 's avonds meer pijn?

's Avonds is er vaak minder afleiding. Het wordt stiller, je komt tot rust en je aandacht gaat vanzelf meer naar je lichaam. Ook vermoeidheid van de dag speelt mee. Daardoor kan pijn 's avonds sterker voelen. Merk je dat pijn 's nachts erger wordt of je wakker houdt, bespreek dat dan met je huisarts.

Maak ik mijn pijn erger door erop te letten?

Aandacht kan pijn luider maken, maar dat betekent niet dat het jouw schuld is. Bij langdurige pijn raakt je aandacht vanzelf op je lichaam gericht, als bescherming. Dat gebeurt ongemerkt. Je kunt wel leren je aandacht ruimer te maken, zodat er naast de pijn ook ruimte is voor andere dingen.

Helpt mindfulness bij pijn?

Mindfulness is een manier van aandacht geven zonder oordeel. Sommige mensen merken dat het helpt om anders met pijn om te gaan, omdat ze minder vechten tegen wat ze voelen. Het is geen middel om pijn weg te krijgen. Probeer het in kleine stappen en in je eigen tempo, en stop als het je onrustiger maakt.