Somatisch-symptoomstoornis: wat is het en wat betekent die diagnose?

Door Team Chronische Pijn Centrum · 5 augustus 2026 · 5 min lezen

Misschien las je het in een brief of hoorde je het in de spreekkamer: somatisch-symptoomstoornis. Voor veel mensen roept die term meteen weerstand op. Klinkt het niet alsof je klachten 'psychisch' zijn? Dat is een begrijpelijke reactie. Daarom is het goed om precies te weten wat deze diagnose wel en niet betekent.

Wat is een somatisch-symptoomstoornis?

Een somatisch-symptoomstoornis is een diagnose uit de DSM-5, het handboek dat psychologen en psychiaters gebruiken om psychische aandoeningen te beschrijven. Somatisch betekent 'lichamelijk'. Het gaat om één of meer lichamelijke klachten die veel lijden geven of je dagelijks leven sterk verstoren, samen met buitensporig veel gedachten, gevoelens of gedrag rond die klachten. Meestal gaat het om klachten die al langer dan zes maanden spelen.

Denk aan: veel zorgen over wat de klachten betekenen, er voortdurend mee bezig zijn, of er zoveel tijd en energie in steken dat er weinig ruimte overblijft voor andere dingen. Dat gebeurt niet omdat je overdrijft. Het is een begrijpelijke reactie op klachten die je bang maken of beperken.

Betekent deze diagnose dat mijn klachten niet echt zijn?

Nee, deze diagnose betekent niet dat je klachten niet echt zijn. De pijn, de vermoeidheid of andere klachten die je voelt, zijn er echt. De diagnose kijkt naar hoe de klachten en de zorgen en spanning eromheen elkaar beïnvloeden, en hoeveel dat van je leven vraagt.

Belangrijk om te weten: bij een somatisch-symptoomstoornis hoeft er geen sprake te zijn van 'onverklaarde' klachten. Iemand kan ook een lichamelijke aandoening hebben en daarnaast deze diagnose krijgen. Het gaat erom dat de impact op je leven groot is, niet dat artsen niets hebben gevonden.

Hoe verhoudt dit zich tot SOLK?

SOLK betekent Somatisch Onvoldoende verklaarde Lichamelijke Klachten. Dat is een term voor klachten waarvoor na goed onderzoek geen afdoende lichamelijke verklaring is gevonden. Een somatisch-symptoomstoornis is iets anders: dat is een diagnose die naar de impact en de reactie op klachten kijkt. Niet iedereen met SOLK heeft een somatisch-symptoomstoornis, en omgekeerd ook niet.

Meer over SOLK lees je op de pagina SOLK en in klachten zonder duidelijke verklaring. Het kan helpen om aan je behandelaar te vragen welke term hij of zij gebruikt, en waarom. Een goede uitleg maakt vaak al veel verschil.

Hoe herken je een somatisch-symptoomstoornis?

Een somatisch-symptoomstoornis stel je niet zelf vast; een diagnose wordt gesteld door een psycholoog of psychiater na een zorgvuldig gesprek. Wel zijn er signalen die veel mensen herkennen:

• je denkt een groot deel van de dag aan je klachten
• je bent vaak bang dat er iets ernstigs aan de hand is, ook na geruststellend onderzoek
• je past veel in je leven aan om klachten te voorkomen
• je gaat vaak op zoek naar informatie of nieuwe onderzoeken
• werk, relaties of hobby's lijden onder de klachten

Laat lichamelijke klachten altijd eerst door je huisarts beoordelen, zeker als ze nieuw zijn of veranderen. Een diagnose als deze komt pas als lichamelijke oorzaken goed zijn bekeken of behandeld. Het artikel waarom zoeken naar de oorzaak je kan vastzetten gaat over de lastige balans tussen blijven zoeken en ruimte maken.

Welke behandeling is er bij een somatisch-symptoomstoornis?

Behandeling bij een somatisch-symptoomstoornis richt zich meestal op minder lijden en meer ruimte in je leven, niet op 'bewijzen' dat klachten niet bestaan. Een behandelaar kijkt samen met jou naar:

• hoe klachten, zorgen en spanning elkaar versterken
• wat je doet om klachten te voorkomen, en wat dat je kost
• hoe je lichaam en brein samen pijn en andere signalen verwerken
• wat je belangrijk vindt en hoe je daar weer naartoe kunt bewegen

Een goede behandeling begint met erkenning: je klachten zijn echt, en de zorgen die je hebt zijn begrijpelijk. Pas als je je gehoord voelt, ontstaat ruimte om samen anders naar de klachten te kijken.

Vaak wordt gewerkt met vormen van cognitieve gedragstherapie of ACT (Acceptance and Commitment Therapy), waarin je leert anders om te gaan met gedachten en gevoelens rond je klachten. Daarnaast blijft goede afstemming met je huisarts belangrijk.

Hoe kan de CPC-aanpak aansluiten?

De CPC-aanpak kan aansluiten als je langdurige lichamelijke klachten hebt die medisch goed zijn onderzocht, en je openstaat voor de samenhang tussen lichaam, brein en emoties. De CPC-methode werkt met drie invalshoeken: Ik Voel, Ik Denk en Ik Ben.

De behandeling vindt plaats bij een aangesloten, zelfstandige ggz-praktijk, na verwijzing door je huisarts (of een andere arts, zoals een specialist of bedrijfsarts). Het kan vergoed worden uit de basisverzekering als je voldoet aan de voorwaarden voor verzekerde ggz, zoals een verwijzing en een psychische aandoening die onder de verzekerde zorg valt. Je eigen risico is van toepassing. Lees meer over vergoeding van psychologische hulp bij pijn, of doe eerst de gratis zelfscan.

Veelgestelde vragen

Is een somatisch-symptoomstoornis hetzelfde als inbeelding?

Nee. Bij een somatisch-symptoomstoornis zijn de lichamelijke klachten echt. De diagnose beschrijft dat de klachten, samen met zorgen, spanning en aanpassingen in je leven, veel lijden veroorzaken. Het gaat om de impact en hoe klachten en reacties elkaar versterken. Er hoeft zelfs geen sprake te zijn van onverklaarde klachten; ook bij een bekende aandoening kan deze diagnose passen.

Wie stelt de diagnose somatisch-symptoomstoornis?

De diagnose wordt gesteld door een psycholoog of psychiater, na een zorgvuldig gesprek over je klachten en hoe die je leven raken. Dat gebeurt meestal nadat je huisarts of specialist lichamelijke oorzaken goed heeft bekeken. Je huisarts kan je doorverwijzen naar de ggz als psychologische hulp zinvol lijkt.

Wat is het verschil tussen SOLK en somatisch-symptoomstoornis?

SOLK staat voor Somatisch Onvoldoende verklaarde Lichamelijke Klachten: klachten waarvoor geen afdoende lichamelijke verklaring is gevonden. Een somatisch-symptoomstoornis is een diagnose uit de DSM-5 die kijkt naar het lijden en de zorgen, gedachten en gedrag rond klachten. Die klachten kunnen verklaard of onverklaard zijn. De twee termen overlappen dus soms, maar zijn niet hetzelfde.