Terugval bij chronische pijn: waarom het geen nieuw begin is

Door Team Chronische Pijn Centrum · 23 augustus 2025 · 5 min lezen

Het ging beter. Je kon weer wat meer, de pijn was minder allesbepalend, je had weer plannen. En dan ineens is het er weer: meer pijn, minder energie, het oude gevoel. Een terugval bij chronische pijn kan hard aankomen. Niet alleen door de pijn zelf, maar ook door de teleurstelling en de angst dat alles voor niets was.

Wat is een terugval bij chronische pijn?

Een terugval is een periode waarin je klachten weer duidelijk toenemen nadat het een tijd beter ging. Dat kan gaan om pijn, maar ook om vermoeidheid, slecht slapen of spanning. Een terugval is iets anders dan een slechte dag: het duurt vaak langer en het voelt alsof je weer terug bent bij af.

Toch is dat gevoel zelden helemaal waar. Herstel bij langdurige pijn gaat bijna nooit in een rechte lijn. Het lijkt meer op een golfbeweging, met betere en minder goede periodes. Een terugval is een dal in die golf, niet het einde van de weg.

Het kan helpen om terug te kijken naar waar je vandaan komt. Vergelijk jezelf niet met je beste week, maar met hoe het was voordat je begon met veranderen. Vaak zie je dan dat er, ondanks de terugval, toch dingen anders zijn: je weet meer, je herkent patronen eerder en je hebt hulpmiddelen die je vroeger niet had.

Waarom komt een terugval vaak juist na verbetering?

Een terugval komt vaak juist na verbetering, omdat je dan meer gaat doen. Dat is logisch: je hebt weer ruimte en wilt die gebruiken. Maar soms ga je daarbij, zonder het te merken, net iets te snel. Ook andere dingen kunnen meespelen, zoals een drukke periode, zorgen, slecht slapen, een ziekte of een ingrijpende gebeurtenis.

• Meer gaan doen dan je lichaam op dat moment aankan.
• Stress of spanning op werk, thuis of in je relaties.
• Slechter slapen gedurende een langere tijd.
• Een griep, verkoudheid of andere ziekte.
• Oude patronen die ongemerkt terugkomen, zoals doorgaan tot je instort.

Soms is er geen duidelijke aanleiding. Dat is ook normaal. Je hoeft niet altijd te weten waar het vandaan komt om er goed mee om te gaan. Het patroon van doorgaan tot je instort is wel iets om op te letten.

Ben je alles kwijt wat je had geleerd?

Nee, wat je hebt geleerd ben je niet kwijt, ook al voelt het zo. De inzichten, oefeningen en gewoontes die je hebt opgebouwd, zijn er nog. Ze zijn alleen even moeilijker bereikbaar als de pijn toeneemt. Veel mensen merken dat ze sneller herstellen dan de vorige keer, juist omdat ze nu weten wat helpt.

Het brein is lerend: wat je vaker oefent, wordt makkelijker. Meer daarover lees je in het artikel over neuroplasticiteit en chronische pijn.

Wat doe je bij een terugval?

Bij een terugval ga je terug naar de basis: rustig doseren, een vast ritme en milde aandacht voor jezelf. Probeer niet te vechten om zo snel mogelijk weer op je oude niveau te komen. Dat kan juist een nieuwe terugslag geven.

• Zet je activiteiten tijdelijk wat lager, op een niveau dat je aankunt.
• Houd vast aan je dagritme: opstaan, eten, bewegen, rust.
• Pak de oefeningen op die je eerder hielpen.
• Bouw daarna weer in kleine stappen op.
• Praat erover met iemand die je vertrouwt.

Hierbij helpen pacing bij chronische pijn en een vooraf gemaakt plan voor een slechte dag. Heb je nieuwe of andere klachten dan normaal? Laat die altijd eerst door je huisarts beoordelen.

Hoe ga je om met de teleurstelling?

Met de teleurstelling ga je om door die te erkennen, in plaats van haar weg te duwen. Het is heel begrijpelijk dat je verdrietig, boos of bang bent. Je had hoop, en die voelt nu weg. Probeer jezelf niet ook nog kwalijk te nemen dat het gebeurd is. Een terugval is geen falen.

Vertel ook je omgeving wat er aan de hand is. Mensen om je heen zagen je misschien opknappen en begrijpen niet waarom het nu weer minder gaat. Uitleg kan onbegrip en gedoe voorkomen. In chronische pijn uitleggen aan je omgeving lees je hoe je dat kunt aanpakken.

Merk je dat de somberheid blijft hangen of heb je gedachten aan de dood? Praat erover met je huisarts of iemand die je vertrouwt. Kijk ook bij hulp bij crisis of bel 113 via 0800-0113. Je hoeft dit niet alleen te dragen.

Hoe kun je een volgende terugval beter opvangen?

Een volgende terugval kun je beter opvangen als je je eigen waarschuwingssignalen kent en vooraf weet wat je dan doet. Denk aan slechter slapen, prikkelbaarheid of merken dat je steeds langer doorgaat. Schrijf die signalen op, samen met wat je dan kunt doen. Zo word je minder overvallen.

Merk je dat je steeds in dezelfde patronen terugvalt? Een (GZ-)psycholoog met ervaring in chronische pijn kan je helpen die te doorbreken. Met de gratis zelfscan zie je in een paar minuten of die aanpak bij je past.

Veelgestelde vragen

Is een terugval normaal bij chronische pijn?

Ja, voor veel mensen horen terugvallen bij het proces. Herstel bij langdurige pijn gaat zelden in een rechte lijn, maar eerder in golven met betere en minder goede periodes. Een terugval betekent niet dat alles voor niets was. Laat nieuwe of andere klachten wel altijd eerst door je huisarts beoordelen.

Hoe lang duurt een terugval?

Dat verschilt per persoon en per situatie. Soms duurt het een paar dagen, soms enkele weken. Veel mensen merken dat ze sneller herstellen als ze teruggaan naar de basis: rustig doseren, een vast ritme en de oefeningen die eerder hielpen. Duurt het lang of maak je je zorgen, overleg dan met je huisarts.

Hoe voorkom ik een terugval bij chronische pijn?

Een terugval is niet altijd te voorkomen, maar je kunt de kans wel verkleinen. Bouw rustig op, ook als het goed gaat, en houd vast aan je dagritme. Leer je eigen waarschuwingssignalen herkennen, zoals slechter slapen of langer doorgaan, en spreek vooraf af wat je dan doet.